Triển lãm Imagining an Archipelago: Khám phá tư duy quần đảo

Triển lãm Imagining an Archipelago: Khám phá tư duy quần đảo

Nguồn:

{
“title”: “Triển lãm Imagining an Archipelago: Khám phá tư duy quần đảo”,
“summary”: “Triển lãm Imagining an Archipelago tại Đại học Colby khám phá nghệ thuật, lịch sử thuộc địa và di cư của các quần đảo. Một góc nhìn sâu sắc về tư duy quần đảo độc đáo.”,
“focus_keyword”: “Triển lãm Imagining an Archipelago”,
“content”: “Tại Bảo tàng Nghệ thuật Đại học Colby (Maine), Triển lãm Imagining an Archipelago: Art from Cuba, Guam, the Philippines, Puerto Rico, and Their Diasporas mang đến một cái nhìn sâu sắc về lịch sử thuộc địa, di cư và bản sắc của các quần đảo. Sự kiện đầy tham vọng này tập hợp hơn 40 tác phẩm của các nghệ sĩ và tập thể đương đại, thách thức quan niệm truyền thống về địa lý và văn hóa, đồng thời khuyến khích một “tư duy quần đảo” độc đáo.

Khái quát Triển lãm Imagining an Archipelago và các tác phẩm nổi bật

Ngay tại lối vào của Triển lãm Imagining an Archipelago, người xem được chào đón bởi bốn tác phẩm tiêu biểu, mở ra nhiều chủ đề cốt lõi. Bức tranh của Zilia Sánchez (người Cuba) thu hút ánh nhìn với các vệt trắng lơ lửng, tạo ra một không gian mơ hồ giữa trừu tượng, hiện thực và vũ trụ học. Tác phẩm này gợi lên hình ảnh của một cái nhìn từ trên cao xuống một cơ thể hay từ thuyền lên bầu trời, biểu tượng cho sự dịch chuyển và góc nhìn đa chiều.

Tiếp đó là “Untitled (USA Today)” (1990) của Félix González-Torres, một tác phẩm sắp đặt độc đáo. Người xem được mời lấy và tiêu thụ những viên kẹo có bao bì màu đỏ, trắng, xanh – màu cờ Mỹ. Hành động này không chỉ thách thức ý niệm về chủ nghĩa yêu nước mà còn đưa nó vào một trải nghiệm thể chất, cá nhân hóa mối quan hệ giữa công dân và quốc gia.

Craig Santos Perez, học giả và nhà thơ CHamoru, đóng góp một bài thơ bằng bê tông (2023) với câu “Archipelagoes resemble constellations” (Các quần đảo giống như các chòm sao). Những từ ngữ này được sắp đặt một cách có chủ đích, tạo khoảng cách gợi hình ảnh của một quần đảo hay chòm sao, nhấn mạnh sự kết nối tiềm ẩn giữa những thực thể dường như riêng biệt. Cuối cùng, chuỗi ảnh “On the Malecón” (2000) của Juana Valdés ghi lại một buổi biểu diễn ở Havana sau làn sóng di cư lớn của người Cuba. Cô thả những con thuyền giấy làm từ các trang tiểu thuyết thế kỷ 19, biểu trưng cho sự phân cấp xã hội và chủng tộc, đồng thời gợi nhắc đến những hành trình di cư đầy hy vọng và gian nan.

Bối cảnh lịch sử và tư duy quần đảo

Các ý tưởng về biển, bầu trời, “America” như một thứ để tiêu thụ, quần đảo, cùng các làn sóng thuộc địa hóa, nô lệ hóa, di cư và lưu tán đã làm phức tạp mọi cảm giác về bản sắc. Dù bị tách biệt về mặt địa lý, các hòn đảo như Cuba, Guam, Philippines, Puerto Rico lại chia sẻ một lịch sử chung đầy bi kịch. Tất cả đều bị đặt dưới sự kiểm soát của Mỹ vào cuối Chiến tranh 1898 (hay Chiến tranh Tây Ban Nha – Mỹ), do Tây Ban Nha bàn giao theo Hiệp ước Paris, biến Mỹ thành một cường quốc thực dân.

Mặc dù mang một khái niệm lịch sử cốt lõi, nhà giám tuyển Jessamine Batario đã khéo léo đảm bảo rằng những nơi này và nghệ thuật của chúng không bị thu hẹp thành một ý niệm đơn điệu. Triển lãm này là một nỗ lực để thực hành “tư duy quần đảo” (archipelagic thinking), một khái niệm được nhà văn Édouard Glissant giới thiệu. Tư duy này yêu cầu chúng ta xem xét các hình thức quan hệ và đoàn kết cụ thể có được khi nhìn thế giới từ góc độ của các quần đảo, nơi các hòn đảo dù riêng biệt vẫn tồn tại như một tập thể gắn kết. Đây là điểm mấu chốt để hiểu về Triển lãm Imagining an Archipelago.

Cấu trúc triển lãm: Từ khu vực đến chủ đề

Để giúp người xem tiếp cận các lớp ý nghĩa phức tạp, triển lãm được chia thành hai tầng: một tầng tập trung vào các khu vực địa lý cụ thể, và một tầng khác khám phá các chủ đề chung xuyên suốt các tác phẩm. Cấu trúc này giúp người xem vừa hiểu được bối cảnh đặc thù của từng hòn đảo, vừa nhận diện được những mối liên hệ và ý tưởng chung.

Philippines: Lao động di cư và bản sắc

Trong phần dành riêng cho Philippines, chủ đề lao động di cư nổi bật một cách mạnh mẽ. Đây là một vấn đề có ý nghĩa kinh tế và xã hội sâu sắc, khi kiều hối từ Công nhân Philippines nước ngoài (Overseas Filipino Workers) chiếm gần 9% GDP quốc gia.

• Thea Canlas trong tác phẩm “Export Quality (Value Studies: Uniforms)” (2023) đã tạo ra những bộ đồng phục lao động nhà máy và giúp việc từ vải piña mỏng manh, một loại vải truyền thống thường dành cho trang phục lễ hội. Tác phẩm này đặt ra câu hỏi về giá trị lao động và sự đối lập giữa vẻ đẹp tinh tế của chất liệu với sự khắc nghiệt của công việc chân tay.
• Jerome Reyes trình chiếu những mảnh văn bản được đặt hàng, hợp nhất thành một bài thơ cảm động: “Those who care for everyone/ The Anointed salvaged/ That save all except themselves/ Who tends to you”. Bài thơ này là lời tri ân sâu sắc và xót xa về vai trò của nhân viên y tế Philippines trong cuộc khủng hoảng COVID-19 và cái giá cá nhân mà họ phải trả.
• Carlos Villa với bức điêu khắc “Where My Uncles Went” (1996) lấy cảm hứng từ làn sóng lao động di cư của người Philippines sang Mỹ vào những năm 1920-1930. Những người chú (manongs) được đại diện bằng những chiếc mũ fedora lơ lửng trên khung hộp gỗ, bao quanh bởi các đường hình học gợi hình ảnh cửa xoay. Đây là một “Invisible Man”, một lời phê phán tinh tế về việc những người hưởng lợi từ lao động không nhận ra sự tồn tại của những người đã đóng góp.

Kết nối đại dương và chủ quyền bị thách thức

Một số tác phẩm tự chúng là những quần đảo riêng biệt, thể hiện sự kết nối vượt ra ngoài biên giới địa lý. “Archipelago (Garland)” (2020) của Teresita Fernández làm từ mảnh than chì, tạo thành một bản đồ thay thế với đường bờ biển Caribe hợp nhất, thách thức các ranh giới truyền thống. Tương tự, “the seas breathing us in and out” (2026) của Sara Jimenez, một tác phẩm gốm và vải mới đặt hàng, gợi nhắc đến tuyến đường biển lịch sử kết nối Philippines và Mexico, nhấn mạnh sự lưu chuyển văn hóa và con người qua các đại dương.

Chủ đề quân sự hóa và chủ quyền cũng được khám phá mạnh mẽ.

• Beatriz Santiago Muñoz với video “Ojos para mis enemigos” (2014) theo chân một người đàn ông đi qua căn cứ Hải quân Mỹ đã ngừng hoạt động và đổ nát ở Puerto Rico, đặt ra câu hỏi về dấu vết của sự chiếm đóng và hậu quả đối với cảnh quan và con người.
• Sherwin Rivera Tibayan với hai tấm ảnh collage “Untitled Collage Frame #1 and #2” (2025) tiết lộ thế giới phức tạp của những người Philippines phục vụ trong Hải quân Mỹ, phản ánh sự pha trộn giữa lòng trung thành và những xung đột bản sắc.
• Miguel Luciano với ảnh hộp Cracker Jack đã được chỉnh sửa thành “Cracker Juan” (1998) chỉ trích cách quân đội Mỹ khai thác người Puerto Rico, với các khẩu hiệu châm biếm như “Highest Combat Fatalities in US!” (Tỷ lệ tử vong chiến đấu cao nhất Mỹ) và “Citizenship Prize Inside” (Phần thưởng công dân bên trong), phơi bày sự mỉa mai của quyền công dân đổi lấy sự hy sinh.

Ẩm thực, ký ức và kháng cự

Phần ẩm thực trong Triển lãm Imagining an Archipelago mang đến cái nhìn sâu sắc về văn hóa và ký ức. Những bức tranh nhỏ xinh của Maia Cruz Palileo về cảnh đời thường, như “Still Life with Banana Catsup” và “The Old Table” (cả hai năm 2014), treo cạnh video “Happy Hour, La Hora Feliz” (2020) của Edra Soto. Video này quay cận cảnh nghệ sĩ chuẩn bị đồ ăn vặt từ các loại thực phẩm chế biến sẵn của Mỹ, những thứ đã thay thế các cây trồng truyền thống trên đảo Puerto Rico, gợi lên sự mất mát văn hóa và ảnh hưởng của toàn cầu hóa.

Bên cạnh đó, Daniel Lind-Ramos với tác phẩm lắp ghép “Vencedor: 1797” (2018–19) từ các vật tìm thấy, vinh danh người Puerto Rico da đen đã đứng về phía Tây Ban Nha để chống lại cuộc xâm lược của Anh, khẳng định tinh thần kháng cự và bản sắc. Reynier Leyva Novo với các bản sao nhựa đường chính xác của súng, mác và đạn dược mà các nhà lãnh đạo cuộc chiến tranh độc lập của Cuba thế kỷ 19 đã sử dụng (“The Desire to Die for Others”, 2012) nói đến các khái niệm chủ quyền đầy mâu thuẫn và sự hy sinh vì lý tưởng.

Tầm quan trọng của triển lãm trong bối cảnh hiện tại

Jessamine Batario, nhà giám tuyển của triển lãm, chia sẻ rằng ban đầu cô muốn triển lãm hoàn toàn theo chủ đề. Tuy nhiên, một số nghệ sĩ đã phản đối, chỉ ra rằng người xem có thể không xác định được vị trí các địa điểm này trên bản đồ, chưa nói đến văn hóa và lịch sử của chúng. Nhận xét này nhấn mạnh sự cần thiết và ý nghĩa sâu sắc của Triển lãm Imagining an Archipelago trong bối cảnh hiện tại, khi chúng ta đối mặt với giai đoạn mới của tham vọng bành trướng và ảnh hưởng toàn cầu. Triển lãm không chỉ là một buổi trình diễn nghệ thuật mà còn là một bài học lịch sử, một lời mời gọi suy ngẫm về sự kết nối giữa các nền văn hóa và số phận con người trong một thế giới ngày càng phức tạp.

Triển lãm Imagining an Archipelago tiếp tục tại Bảo tàng Nghệ thuật Đại học Colby (5600 Mayflower Hill Drive, Waterville, Maine) đến ngày 6 tháng 6 năm 2027. Nhà giám tuyển chính: Jessamine Batario.”
}